CNBC деректеріне сүйенген Aikyn.kz АҚШ пен Иран арасындағы шиеленістің энергетикалық нарыққа болжамды әсерін талдайды.
Дүйсенбі күні (31 тамыз) Ормуз бұғазы арқылы шығыс бағытта жүзіп бара жатқан танкерге белгісіз үш снаряд тиген. Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары басқармасының (UKMTO) мәліметінше, кеме Оман жағалауына жақын оңтүстік теңіз дәлізімен қозғалған. Оқиғадан зардап шеккендер жоқ.
Жаңа шиеленіс АҚШ-тың жексенбі күні Ормуз бұғазындағы Ларак аралында орналасқан Иранның екі зымыран қондырғысына соққы жасауынан кейін күшейді. Хабарларға қарағанда, үш адам қаза тапқан. Вашингтон Тегеран бұл қондырғылар арқылы Ормуз бұғазына теңіз миналарын орналастыруды көздеді деп есептейді.
Иран бұған жауап ретінде Иорданиядағы АҚШ-тың екі әскери базасына шабуыл жасады. Бұл – екі елдің бір айдан астам уақыттан кейінгі алғашқы өзара әскери соққысы.
Тегеран келіссөз мүмкіндігін жоққа шығармай отыр. Иран президенті Масуд Пезешкиан Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммитінде Вашингтон маусымда жасалған уақытша келісім бойынша өз міндеттемелеріне қайта оралса, Иран да дереу жауап қадам жасауға дайын екенін мәлімдеді.
Екі тарап та әзірге толық ауқымды соғысты қайта бастауға ұмтылмайтындай көрінгенімен, жаңа шабуылдарға жауап беретінін ескертті.
«Біз оларға қатты соққы береміз», – деді АҚШ президенті Дональд Трамп Fox News телеарнасына. Ол Иранның аймақтағы америкалық әскери базаларға жасаған шабуылдары «жауапсыз қалмайтынын» айтты.
International Crisis Group бағдарламасы директорының орынбасары Али Ваэз АҚШ-тың Ларак аралына шабуылын әскери стратегияны кеңейту емес, қалыптасқан тығырықтан шығуға бағытталған қысым ретінде бағалайды.
«АҚШ Иранның кең ауқымды әскери инфрақұрылымына емес, нақты зымыран қондырғыларына соққы жасау арқылы белгілі бір әрекет үшін жазалап отырғандай. Әзірге оның әскери мақсаттары кеңейген жоқ», – дейді сарапшы.
Вашингтон әскери қысыммен қатар Иран экономикасына қарсы шараларды да күшейтіп келеді. АҚШ Иран мұнайын сатып алатын елдер мен компанияларға екінші реттік санкциялар қолдануда. АҚШ Қаржы министрі Скотт Бессент жаңа шектеулердің Тегеран экономикасына айтарлықтай қысым жасап жатқанын мәлімдеді.
Жеті айға созылған соғыс әлемдік энергия тасымалына кедергі келтіріп, қаржы нарықтарындағы тұрақсыздықты күшейтті. Жаңа соққылардан кейін Brent мұнайының бағасы барреліне 90 доллардан асып, сейсенбі күні (1 қыркүйек) 91,35 долларға жетті. АҚШ-тың West Texas Intermediate мұнайы 1,07%-ға қымбаттап, 86,68 доллар болды.
Сарапшылар үшін негізгі қауіп – әлемдік мұнай тасымалының маңызды бөлігі өтетін Ормуз бұғазындағы жағдайдың одан әрі ушығуы. Толық ауқымды соғыс екі тарапқа да зиянды, әскери әрекеттер энергетикалық нарықтағы тұрақсыздықты күшейтуі мүмкін.
