Айтулы іс-шара 20-25 қыркүйек арасында өтеді. Биыл фестиваль он бірінші мәрте ұйымдастырылып жатыр. Сонымен қатар географиялық ауқымы да кеңейіп, байқау бағдарламасына Еуропа елдерінің кинематографистері де қосылды. Бұл байқау талай жастың шығармашылық жолын дамытуға, кәсіби әлеуетін арттыруға бастама болды. Осы орайда Baiqonyr Film Festival-дың алғашқы лауреатының бірі, кинорежиссер, сценарист Дархан Төлегеновпен шағын сұхбат құрып едік.
– Биыл ұлттық қысқаметражды фильмдер байқауына 180-нен аса туынды ұсынылған екен. Сіздің ойыңызша, қатысушылардың деңгейі қаншалықты өскен? Биылғы фестивальдан қандай ерекшелік байқадыңыз?
– Деңгей жыл сайын өсіп жатыр, ол анық байқалады, бірақ біздің кино саласында білім алып жатқан студенттердің арасынан жаңа есімдер сирек шығады. Биыл жаңа есімдер көбірек болады деп үміттенемін. Конкурстық фильмдерді әлі көріп үлгермедім, бірақ жақында Unico play қолдауымен өткен Shabyt lab-та ментор болдым. Сол жерде өтінім берген жастардың арасында кино тілімен эксперимент жасайтын мықты балалар өте көп кездесті. Осыған қарап, бізде өте жақсы жаңа буын өсіп келе жатыр деп айта аламын.
– Өзіңіз де осы фестивальдың алғашқы қатысушысы болдыңыз, «Маршрут» атты фильміңіз көптің көңілінде әлі де орны бар. Жалпы, бұл байқау шығармашылық жолыңызға қаншалықты әсер етті және қазіргі жас буында қандай жаңашылдықтар бар деп ойлайсыз?
– «Маршрут» фильмін әлі де еске алып жүргендеріңізге көп рақмет, мен үшін де бұл ерекше ыстық. Әрине, бұл байқау әр жастың өсуіне, батыл шығармашылық экспериментпен айналысуға үлкен мүмкіндік беріп келеді. Қазір байқағаным, жас режиссерларға өзіне немесе жақындарына тиісті жеке тақырыптарды қозғаған маңызды. Дегенмен оқиғаны жай көрсете салмай, өз бойынан өткізіп, мәселенің шешімін емес, оның түп-тамырын іздеу керек. Адам бірден өзгере алмайды, өйткені әдеттің бәрі отбасыдан, айналасынан қалады. Сондықтан мұндай мәселелер оңай шешілмейді, тіпті махаббат та оны бір сәтте өзгерте алмайды. Бұл – өмір сияқты шексіз нәрсе. Кинода дайын шешім бере бермей, осыны ашып көрсеткен дұрыс.
– Жақында KINDIK атты драмаңыз Оңтүстік Кореяда өтетін 31-ші Busan International Film Festival (BIFF) кинофестивалінің Vision-Asia бағдарламасына енді. Отандық фильмнің тұсаукесері алғаш рет Пусан халықаралық кинофестивалінде өтпек әрі бұл фестивальға енген алғашқы отандық толықметражды фильм екен. Осы жобаңыз жайында айтып берсеңіз.
– «Кіндік» – мен үшін туғаннан кейін де үзілмейтін байланыстың символы болды, тіпті арадағы физикалық жіп кесілсе де, ана мен баланың арасындағы көрінбейтін байланыс сақталып қала береді. Бұл байланыс ес, инстинкт және тағдыр сияқты үзілмейді. «Кіндік» – бұл соңына дейін ажырату мүмкін емес байланыс туралы фильм. Өзіміз оны кесіп тастағымыз келсе де, ішімізде өмір сүре беретін жіп туралы. Әзірге фильм жайлы қысқа қайырғаным жөн болар, көрермен алда бағасын бере жатар…
– Аға буын мен жас толқын арасында үнсіз текетірес бар сияқты көрінеді. Тәжірибесі мол режиссерлар жастардың жұмысын тым пессимистік немесе батысқа еліктеген деп айыптағанда, іштей қалай жауап бересіз?
– Сұрағыңызға рақмет. Жастарды пессимист деп айыптаудың керегі жоқ. Ең қараңғы үңгірдің өзінде де түбі бір жарық болады ғой. Пессимизм – жақсы нәтижеге үміт сыйлайды, ал құр оптимизм, драматургия заңы бойынша бәрібір кері нәрсеге әкеп соғады.
Ал аға буынның кеңесіне келсек, өмірлік тәжірибесі бар адамдарды тыңдау керек, әрине. Алайда бәрін өз бойыңнан өткізіп, керегін алып, артығын алып тастаған дұрыс деймін.
– Қазір көрерменнің сұранысы, қызығушылығы қандай деңгейде деп ойлайсыз? Байқауымызша, халықтың комедиялық жанрға қарағанда, терең драмалар мен авторлық киноларға деген сұранысы артқандай. Ал жас көрермен қысқа сериялық немесе микроформаттарға өтіп жатыр, режиссерларға бұл орайда қандай ізденіс керек?
– Қысқаша айтсам, автор өзі қай жерде рақат алса, сонда ізденгені дұрыс.
– Ұлттық киноны қолдау орталығының қолдауымен де жақсы туындылар жарық көріп жатыр, дегенмен жас режиссерларға қай жол тиімдірек? Заманға сай, тың дүниелер жасау үшін мемлекеттік жобаларға арқа сүйеу керек пе, әлде тәуелсіз кино түсіруге тәуекел еткен дұрыс па?
– Мемлекет беретін барлық мүмкіндікті пайдалану керек, әрине. Ұлттық кино орталығының жастарды қолдап жатқаны өте дұрыс, бұл еліміздегі креативті ортаны дамытуға үлкен септігін тигізеді. Бірақ грант ұта алмасаң, тоқтамай, өз күшіңмен, тәуелсіз жобалар түсіре беру керек. Идеяны іске асыру үшін қолдан келгеннің бәрін жасау қажет. Идеяның өзі мәңгілік болғанымен, оның оқиғасы мен ортасының «жарамдылық мерзімі» бар. Мысалы, мен 4-5 жыл бұрын түсіргім келген дүниелерге қарасам, идеясы әлі өзекті, ал ондағы оқиғалар, өкінішке қарай, өз уақытын өткізіп алған.
– Алда жасанды интеллект пен жаңа цифрлық технологиялар қазақ кино өндірісін қалай өзгертеді? Шағын бюджетпен сапалы блокбастерлер түсіру кезеңі жақын деп ойлайсыз ба?
– Иә, бұл киноға жақсы құрал болады деп ойлаймын. Басқа айтарым жоқ, уақыт көрсетеді.
– Кастинг кезінде танымал блогерлер мен жұлдыздарды алуға көзқарасыңыз қалай? Сапа үшін кассадан бас тартуға дайынсыз ба?
– Ең бастысы, әрқашан сапаға жұмыс істеу керек. Рөлде кімнің ойнайтыны маңызды емес: блогер ме, актер ма әлде құрылысшы ма? Адам өзінің типажымен, актерлық ойынымен оқиғаға сай келіп тұрса болғаны. Бастысы – осы. Меніңше, шығармашылық адам өз туындысы туралы әбден ойлануы керек. Ал оны қалай сатуды ойлайтын адаммен тандемде жұмыс істеген дұрыс.
Сұхбаттасқан
Айсұлу СЪЕЗХАН
