Бұл сапар тек эстетикалық әсер сыйлап қана қоймай, табиғат, агротехнология және құндылықтар туралы ойлануға мүмкіндік берген танымдық тәжірибе болды.
Сұрыпталған сұлулық
Wooden Shoe қызғалдақ фермасы – 16 гектар аумақты алып жатқан, көктем сайын түрлі түске боялатын ерекше мекен. Биыл бұл фестиваль 42-ші мәрте ұйымдастырылып отыр екен.
Wooden Shoe фермасында өсірілетін қызғалдақтар – қарапайым гүл емес, жылдар бойы жүргізілген селекциялық жұмыстың нәтижесі болып саналатын ерекше декоративті сұрыптар. Мұнда 100-ден астам қызғалдақ түрі өсіріледі, олардың ішінде ерте гүлдейтін, орта маусымдық және кеш гүлдейтін сорттар өзара үйлестіріліп отырғызылады. Мұндай тәсіл алқаптың бірнеше апта бойы үздіксіз «жаңарып» тұруына мүмкіндік береді. Менің байқауымша, бұл – тек агротехникалық шешім емес, адамдарға әр келген сайын жаңа визуал әсер сыйлауға бағытталған ғылыми-дизайнерлік стратегия да секілді.
Ферма қызметкері Рик Пистің (Rick Pies) айтуынша, мұнда жиі кездесетін сұрыптардың қатарында Darwin Hybrid, Triumph, Parrot және Double Late топтарына жататын қызғалдақтар бар. Мысалы, Darwin Hybrid қызғалдақтары ірі, сабағы мықты, түсі қанық болып келеді – олар ашық алқапта жақсы көрінеді. Ал Parrot (тотықұс) қызғалдақтары ирек, «жыртылған» күлтелерімен ерекшеленеді, кейде бірнеше түстің күрделі үйлесімінен тұрады. Double Late сұрыптары раушан гүлін еске түсіретін көпқабатты құрылымымен көзге түседі. Айта кетейін, мұндай морфологиялық ерекшеліктер табиғатта сирек кездеседі, олар – мақсатты селекцияның нәтижесі.
Ферма – бейресми білім беру алаңы
Қызғалдақ фермасында жүргізілетін барлық агротехникалық жұмыс – атап айтсақ, пиязшықтарды іріктеу, сақтау, қайта отырғызу, гүлдеу мерзімін реттеу, топырақ құнарын қалпына келтіру ғылыми негізделген жүйеге сүйенеді. Әсіресе, қызғалдақтардың әртүрлі уақытта гүлдеуі үшін сұрыптарды кезең-кезеңімен отырғызу тәсілі биологиялық процестерді дәл есептеуді талап етеді. Бұл – өсімдіктер физиологиясы мен агрономия саласындағы нақты білімнің практикалық қолданысы дер едім. Сонымен қатар пиязшықтарды арнайы торларға орналастырып отырғызу сияқты технологиялар еңбек өнімділігін арттырумен қатар, шығынды азайтуға мүмкіндік береді.
Ал екінші жағынан, осының бәрі фермаға келушілер үшін қызықты тәжірибеге айналған. Адамдар жай ғана гүл көріп қоймайды – олар алқап ішінде жүріп, әртүрлі түсті, пішінді салыстырады, суретке түседі, кейде гүлдерді өздері жинайды. Тіпті, әуе шарымен жоғары көтеріліп, бүкіл алқапты жоғарыдан көруге болады. Мұның бәрі адамдарды тек бақылаушы емес, процестің бір бөлігіне айналдырады. Әсіресе, балалар мен жастар үшін бұл – бейресми білім беру алаңы. Соның нәтижесінде мұнда келген қонақтар арнайы білімсіз-ақ, осының бәрінің артында үлкен еңбек пен жүйе бар екенін түсінеді. Сол арқылы ауыл шаруашылығына деген көзқарас та өзгереді: ол жай жұмыс емес, терең білім мен дәлдікті қажет ететін сала екенін байқайды.
Құндылықты ұмытпаған қоғам
Бізді қызықтырған тағы бір жайт – қызғалдақ фермасының иелері өз қызметін қоғаммен байланыстыруға, адамдарға маңызды мәселелер туралы ой салуға саналы түрде ұмтылатыны. Соның айқын мысалдарының бірі – Alzheimer Tulip деп аталатын қызғалдақ сұрпы. Бұл сұрып осы ферманың негізін қалаушылардың бірі Дороти Айверсонның құрметіне аталған. Ол 90-ға қараған шағында Альцгеймер ауруынан қайтыс болған екен. Осы сұрыпты сатып алудан түскен қаражаттың бір бөлігі Альцгеймер қауымдастығына аударылады. Яғни, қарапайым гүл сатып алу әрекетінің өзі қайырымдылықпен ұштасып жатыр. Меніңше, мұндай тәсіл эмоциялық байланыс арқылы адамдарды әлеуметтік жауапкершілікке жұмсақ түрде тартудың тиімді жолы.
Фермадағы әлеуметтік жауапкершіліктің тағы бір маңызды қыры – қолжетімділік пен инклюзияға назар аударуы. Мысалы, аумақта түсті ажырата алмайтын (дальтонизмі бар) адамдарға арналған арнайы көзілдірікті тегін алу мүмкіндігі қарастырылған. Бұл – алғаш қарағанда ұсақ деталь сияқты көрінгенімен, шын мәнінде өте маңызды қадам. Себебі қызғалдақ фестивалінің негізгі құндылығы – түс пен визуал әсер. Ал түсті толық қабылдай алмайтын адамдар үшін бұл тәжірибе шектеулі болуы мүмкін. Ферма осыны ескеріп, оларды да ортақ әсерден шет қалдырмауға тырысады.
Түйін:
Осындай тәжірибені көргенде, «бұл бізде неге жоқ?» деген сұрақ еріксіз туады. Қазақстан – қызғалдақтың тарихи отаны бола тұра, мүмкіндікті толық пайдаланып отырмыз деп айту қиын. Соны дұрыс ұйымдастырып, ғылыммен, бизнеспен, туризммен ұштастыра білсек, біздің де даламыз әлем тамсанатын орынға айналар еді деп армандап қалдық. Әзірге әлеует бар, әрекет жоқ…
Аягөз КЕРЕЕВА,
Калифорния Дэйвис
университетінің тағылымгері,
агрохимик-инженер
